Tamamlayıcı Beslenme

ANNE SÜTÜ İLE BESLENME HER BEBEĞİN EN DOĞAL HAKKIDIR. Gebelik boyunca büyük bir özlem duyarak bebeğini dünyaya getiren annenin bebeğine verebileceği en değerli armağan anne sütüdür. Sağlıklı yenidoğan bebek için en ideal besin anne sütüdür ve bir damlası bile çok değerlidir.Anne sütü ilk 4-6 ay boyunca bebeğin gelişiminde gerekli olan tüm gereksinimleri karşılar(D vitamini hariç) . Başarılı bir emzirme dönemi için anne ve bebeğin doğar doğmaz buluşması ve ilk 1 saat içinde anne memesini bebeğin tutması sağlanmalıdır.

BAŞARILI EMZİRMENİN EN ÖNEMLİ ANAHTARI ANNENİN KENDİNE GÜVENMESİDİR.

Emme dönemi (0-6 ay) : Anne sütü (yeterli olmadığında formul mama ile desteklenmeli)
Geçiş dönemi (6-8 ay) : Anne sütü ve ek besin denemelerinin yapıldığı dönem Modifiye erişkin dönemi (9-12 ay)

TAMAMLAYICI BESLENMEYE GEÇİŞ

Tamamlayıcı besinler 14.cü haftadan önce başlanmamalı , 26.cı haftadan sonraya bırakılmamalıdır. Tamamlayıcı beslenmeye geçildiğinde de bebeğin temel besini anne sütüdür (yokluğunda ise formül mama). 6.cı aydan itibaren bebeğinizin sağlıklı büyüme ve gelişiminin devam etmesi için demir , çinko gibi mineralleri , çeşitli proteinleri ve karbonhidratları süt dışındaki besin gruplarından da alması gerekir. Tamamlayıcı beslenmeye geçebilmek için bebeğizin bazı gelişimsel özellikleri kazanmış olması önemlidir.
BEBEĞİNİZ EK BESİNLERE HAZIR MI?
• Başını dik tutabilmesi ,
• Destekli de olsa oturabilmesi ,
• Geri çıkarma reflexinin kaybolması ,
• Elinizdeki kaşığa ya da besine ilgi göstermesi ,
• El ve göz koordinasyonunun gelişmesi , bebeğimizin ek besinlere hazır olduğunun göstergeleridir.
EK BESİNLERE NASIL BAŞLAYALIM?
• Mutlaka oturur pozisyonda olmalı (güvenli bir mama sandalyesinde olması tercih edilmeli)
• Tüm ek besinler kaşıkla , elle ya da bardakla sunulmalı
• Besinler , bebeğinizin çiğneme becerisi kazandığı ve dildeki itme reflexinin kaybolduğu döneme kadar (7-8 ay) akıcı püre kıvamında hazırlanarak sunulmalı.
• Besinler tek tek 3 gün denenmelidir, az miktarla başlayıp yavaş yavaş arttırılmalıdır (bir tatlı kaşığı gibi küçük bir miktarla başlanıp hergün 1-2 tatlı kaşığı atttırmak gibi)
• Besinler tek tek denendikten sonra karışımlara geçilebilir. Başlangıçta bebeğin yeni gıda ile uyumunu görmek , beslenmeden daha önemlidir.
• Tuz ve şeker ilavesi yapılmamalıdır.
• Tamamlayıcı besinler günün erken saatlerinde (öğleye yakın) denenmeli ve bebek açken verilmelidir, emzirme veya mamanın üzerinden en az 2,5 -3 saat geçmiş olmalı ancak çok aç ve huzursuz olmamalıdır.
• Bebek uykusunu almış olmalıdır.
• Telefon , tablet , televizyon gibi görsel dikkat çekiciler ile ek besin vermemelisiniz.
• Başlangıçta kabul görmeyen besinlerin tetkrar tekrar denenemesi önemlidir, bazı lezzetlere alışması 8-10 denemeyi gerektirebilir.
• Besin denemeleri esnasında genel huzursuzluk yaratan , döküntüye neden olan , ishal veya kusmaya neden olan besinler bebeğiniz için uygun değildir, bu besinleri bebeğiniz biraz daha büyüyünce (6-8 haftalık aradan sonra) yeniden test edebilirsiniz.
EK BESİNLERE NE İLE BAŞLAMALISINIZ?
1) Sebzeler ( havuç , patates , kabak ile başlanır )
2) Meyveler ( elma , şeftali , armut , muz , kayısı , erik ) mevsimin taze ve olgun meyvelerinden seçilmeli ; ekşi , ezik ve ham olmamalı.
3) Tahıllar (pirinç unu , buğday unu veya yulaf unu , irmik ve bulgur gibi tahıllar) başlangıç yapmak ve denemek için uygun gıdalardır .
BESİNLERİ NASIL HAZIRLAYALIM?
SEBZE PÜRESİ
*Yarım küçük patates
*yarım küçük havuç
*1 tatlı kaşığı pirinç
*1 tatlı kaşığı zeytinyağı
Sebzeler ve pirinç çok az su ile pişirilerek , püre kıvamına getirilir, bebeğin kasesine konulduğunda zeytinyağı ilave edilir . İlk 1-2 gün sulu çorba kıvamında sonra da yumuşak kaşıktan dökülmeyen püre kıvamında sunulur. Başlangıçta 1 yemek kaşığı ile başlanır , günden güne miktarı arttırılır.
Başlangıçtan 1 hafta sonra başka sebzeler de püreye ilave edilebilir. Mevsimine göre yeşil kabak , bal kabağı , 2-3 yaprak ıspanak , bezelye , karnabahar , brokoli , taze fasulye , kereviz , enginar , arpacık soğanı ile sebze yemekleri pişirilebilir , 1-2 hafta sonra pirinç yerine bulgur ya da sarı mercimek ilave edilebilir. Böylece besin ve tat çeşitliliği sağlanır. Sebze karışımlarına 1 hafta sonra kıyma ilave edilmelidir. Kıyma miktarı 1 tatlı kaşığı ile başlanıp 1 yemek kaşığına kadar çıkartılabilir.
Yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak gibi ) sadece pişirildiği gün verilmelidir , ısıtma işlemi nitrit içeriğini attırdığı için ikinci günde verilmesi önerilmez.
Bebeğin sebze çorbasının çok sulu hazırlanması, kalori ve besin değerinin düşük olmasına ve midesinin gereksiz sıvı ile çabuk dolmasına ; kıvamının çok yoğun olması da yutma zorluğuna neden olur.
Sebze yemeği için en iyi zaman öğle yemeği zamanıdır .
MEYVE PÜRESİ
Taze , olgun ve ekşi olmayan meyveler ile başlanır. İyice yıkanıp suda bekletilerek kimyasalların olabildiğince uzaklaştırılması sağlanmalıdır. Kabuğu kalın soyulmalıdır.
İlk başlangıcı 2 tatlı kaşığı kadar meyve suyu ile denedikten sonra püre haline getirilerek bebeğe sunulmalıdır. Cam rende ile hazırlanması en sağlıklı olanıdır.
1 yemek kaşığı kadar miktar ile başlanıp yavaş yavaş arttırılarak 1 çay bardağına kadar verilebilir.
Meyve püresi öğle öğününden önce veya ikindi öğünü (ara öğün) olarak programlanabilir.
MUHALLEBİ
1yemek kaşığı pirinç unu veya diğer tahıl unları ile hazırlanabilir.
Pirinç ununu yanmayan tavaya koyarak çok hafif kokusu çıkana kadar kaşıkla karıştırarak pembeleştirin , üzerine 200 ml kadar ılık su ilave ederek kısık ateşte pişirin , boza kıvamına gelince pişirme işlemini sonlandırın, elin dayanabileceği sıcaklığa inince 5-6 ölçek formul mamasından ilave edin . Formül mama ile hazırlanan muhallebiye şeker ilave edilmez. Aynı tarifi formul mama yerine sulandırılmış inek sütü (bire bir oranında ) veya keçi sütü ile de yapabilirsiniz( inek sütü protein intoleransı yok ise!).
Muhallebi öğünü akşam öğünü olarak planlanabilir. Günde 1 öğünden fazla verilmez.
YUMURTA
Alerjisi olmayan bebekler için kıymetli protein kaynağıdır , iyi pişirilmiş (kayısı kıvamında) yumurtanın beyazı , sarısından ayrılır ve sarı kısmının 1/8 'i miktar ile başlanır . Verilen miktar ile bir sıkıntı görülmediyse miktar giderek arttırılır . Yumurtanın beyazı ise 1 yaşından sonra diyete sokulur.
YOĞURT
İnek sütü protein alerjisi olmayan bebekler için , çoğunlukla bebeklerin yemekten hoşlandığı iyi bir ek besindir. Evde yapılabilir veya cam kavanozda ambalajlanmış organik ürünler tercih edilmelidir.
İkindi öğününde sade veya meyve püresi ile verilebilir.
1 litre süt kaynatılır , 1 yemek kaşığı yoğurt ılık süt ile iyice çırpılır , 40 dereceye soğutulmuş süte güzelce karıştırılır, üstü örtülerek , hareketsiz uyuması için3-4 saat beklenir , uyuduktan sonra serin bir yerde dinlendirilir. Serin bir ortamda ekşimeden bekletilen yoğurt 2-3 günde tüketilebilir.
TAHILLAR
Tahıllı besinler muhallebi ve seze püresi öğünlerinde denendikten sonra ekmek veya bisküvi şeklinde kahvaltı öğününde verilebilir. Bebekler için boş ve gereksiz gıdalar olarak görülmemelidir.Tahıl grubu bebekler için ideal enerji ve karbonhidrat kaynağıdır, diyete 6.aydan evvel girmemeli, 9.cu aydan sonraya da bırakılmamalıdır.
ETLER
Tüm çocukluk dönemleri için hem iyi bir protein kaynağı hem de demir ve çinkodan zengin gıdalardır. Bebeklere başlangıç kuzu kıyma ile (1-2 tatlı kaşığı sebze püresinin içinde) olması önerilir. Daha sonra 8-9.cu aylarda dana eti , hindi eti , tavuk eti ve balık ta iyi pişirlmiş olarak denenebilir. Sulu köfte , ızgara köfte olarak yapılabilir.
6-9 AYLIK ÖRNEK BESLENME PROGRAMI
Uyanınca Anne sütü

Kahvaltı (08:00-08:30) Anne sütü veya formul mama (150 ml)
yumurta sarısı
beyaz peynir(tuzu alınmış) veya tuzsuz labne
1 çay kaşığı pekmez
bebe bisküvisi(1-2adet) veya bebek ekmeği

Kuşluk (10.00-11:00) Meyve püresi

Öğle (13:00) Sebze püresi (150 ml)

İkindi (16:00) Yoğurt

Akşam (19:00) Muhallebi veya sütlü tahıllı kaşık maması (150 ml )

Gece Anne sütü veya formül mama (180 -200 ml)


6-9 ay arasında anne sütünü yeterli miktarda alan bebeğin günde sadece 2 öğün ek besin alması yeterlidir. Yukarıdaki örnek beslenme programındaki iki farklı ek besin (toplam 2 çay bardağı kadar miktar) ile kişisel menü oluşturulabilir.


9-12 AYLIK ÖRNEK BESLENME PROGRAMI

Uyanınca Anne sütü

Kahvaltı Anne sütü veya formül mama
1 yumurta sarısı
1/2 kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya labne
1 dilim ekmek içi veya 4-5 adet bebe bisküvisi

Kuşluk Meyve püresi

Öğle Etli veya kıymalı sebze yemeği (dolma ) + yoğurt(100 ml) +1 dilim ekmek içi
veya
Pilav (nohutlu pilav) + köfte + yoğurt

İkindi Yoğurt (150 ml)

Akşam 1 kase muhallebi veya aile sofrasının yemeklerinden
(yayla çorbası , tarhan çorbası , tavuk suyuna veya kıymalı şehriye çorbası)

Yatarken Anne sütü veya formül mama(200 ml)

Yemeklerden sonra , yatarken ve gece anne sütü verilmeye devam edilir , 3 öğün tamamlayıcı besin verilmesi (3 çay bardağı ) yeterli olacaktır.